Hart- en vaatziekten zijn nog altijd doodsoorzaak nummer één. Het goede nieuws: een groot deel van je risico heb je zelf in de hand.
In De Healthcast schoof cardioloog Melina den Haan aan bij dokter Diederik Smit. Hieronder de kern: hoe een hartinfarct echt ontstaat, welke klachten je serieus moet nemen, waarom hoge bloeddruk zo gevaarlijk is, en wat je zelf kan doen.
Let op: dit is algemene voorlichting, geen vervangend medisch advies. Bij klachten of twijfel: bel je huisarts of 112.
Hoe ontstaat een hartinfarct?
Anders dan veel mensen denken, slibt een bloedvat niet langzaam dicht als een verstopte buis.
Bij een acuut infarct scheurt een plak open in de wand van een kransslagader. Daar komen bloedplaatjes op af, er vormt zich razendsnel een stolsel, en het vat zit acuut helemaal dicht. Het stuk hartspier erachter krijgt dan geen zuurstof meer en kan binnen een half uur tot een uur al beschadigd raken.
Dat verklaart waarom snel handelen levensreddend is. Elke minuut die je wacht, kost hartspier die niet meer terugkomt.
Een zekere mate van aderverkalking hoort bij ouder worden. Zoals de cardioloog het zegt: dat kunnen we niet voorkomen, we kunnen het hooguit vertragen. En daar valt veel te winnen.
De signalen die je niet moet negeren
De klassieke klacht is druk of pijn op de borst, vaak als een band om je borstkas, met kortademigheid en uitstraling naar je arm, schouderbladen, rug of kaak.
Maar niet iedereen krijgt dat klassieke beeld, en dat is precies waar het misgaat. Vooral bij vrouwen, ouderen en mensen met diabetes verloopt het vaker anders:
- Extreme vermoeidheid zonder duidelijke reden
- Misselijkheid en braken
- Kortademigheid zonder pijn
- Pijn tussen de schouderbladen of in de bovenbuik
- Klam zweten en een grauwe kleur
Wat je doet bij twijfel: bel 112. Niet eerst een uurtje afwachten, niet zelf naar het ziekenhuis rijden. Dat laatste is echt af te raden, want een ambulance kan onderweg al beginnen met behandelen.
De meest gemaakte fout is wachten omdat je jezelf niet wil aanstellen. De cardioloog is daar helder over: liever tien keer voor niets gebeld dan één keer te laat.
Waarom hoge bloeddruk zo gevaarlijk is
Hoge bloeddruk wordt niet voor niets de stille moordenaar genoemd. Je voelt er niets van, terwijl het jarenlang schade aanricht aan je vaatwanden, je nieren en je ogen.
Als vuistregel geldt een bovendruk onder de 140 als acceptabel, en onder de 130 als beter. Maar één meting zegt weinig: bloeddruk schommelt over de dag, en bij de dokter meet je vaak hoger door de spanning. Een thuismeter of een 24-uursmeting geeft een eerlijker beeld.
Wat je bloeddruk verlaagt, in volgorde van effect:
- Minder zout. De grootste winst voor de meeste mensen, en het meeste zout komt niet uit je zoutvat maar uit brood, kaas, vleeswaren en kant-en-klaar
- Meer bewegen. 150 minuten matig intensief per week
- Gewicht. Elke kilo minder telt mee
- Minder alcohol
- Stress en slaap
Helpt dat niet genoeg, dan is medicatie geen nederlaag maar gewoon het juiste middel. Bloeddrukverlagers zijn een van de best onderbouwde behandelingen die er zijn.
Wat je zelf kan doen
De risicofactoren die je niet kan veranderen: leeftijd, geslacht en erfelijkheid. Heeft een ouder, broer of zus op jonge leeftijd een hartinfarct gehad, meld dat dan bij je huisarts, want dat verandert je risicoprofiel echt.
Wat je wél in de hand hebt:
Stoppen met roken. Met afstand de grootste winst. Je risico daalt al binnen een jaar fors.
Bewegen. 150 minuten matig intensief per week, of 75 minuten stevig. Krachttraining twee keer per week erbij. Dit is niet alleen goed voor je hart maar ook voor je bloeddruk, je gewicht en je bloedsuiker tegelijk.
Eten. Meer groenten, fruit, volkoren, peulvruchten, noten en vette vis. Minder bewerkt vlees, suiker en zout. Dat is minder spannend dan welk dieet dan ook, en het is wat werkt.
Je cijfers kennen. Bloeddruk, cholesterol en bloedsuiker. Laat die vanaf een jaar of veertig eens bepalen, en eerder als het in de familie zit. Je kan alleen iets doen aan wat je weet.
Slaap en stress. Chronische stress en structureel te weinig slaap verhogen je risico meetbaar.
Wat je niet hoeft te doen: supplementen kopen tegen hart- en vaatziekten. Buiten omega 3 bij weinig visinname is daar weinig van onderbouwd, en het leidt af van de dingen hierboven die wél werken.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de eerste signalen van een hartinfarct?
Druk of pijn op de borst met uitstraling naar arm, kaak of rug, met kortademigheid en klam zweten. Bij vrouwen, ouderen en mensen met diabetes verloopt het vaker anders: extreme vermoeidheid, misselijkheid of kortademigheid zonder pijn. Bel bij twijfel 112.
Wat is een gezonde bloeddruk?
Een bovendruk onder de 140 geldt als acceptabel, onder de 130 als beter. Eén meting zegt weinig; een thuismeter of 24-uursmeting geeft een eerlijker beeld dan een meting bij de dokter.
Is sporten veilig als je hartklachten hebt?
Meestal wel en vaak juist aan te raden, maar niet zonder overleg. Heb je bekende hartklachten of een infarct gehad, laat dan door je cardioloog bepalen wat verstandig is. Onbekende klachten eerst laten uitzoeken.
Hoeveel zout mag je per dag?
Maximaal ongeveer 6 gram, en de meeste mensen zitten daar ruim boven. Het meeste zout komt niet uit je zoutvat maar uit brood, kaas, vleeswaren en kant-en-klaarmaaltijden.
Helpen supplementen tegen hart- en vaatziekten?
Nauwelijks. Omega 3 heeft enig bewijs als je weinig vis eet, verder is er weinig onderbouwd. Niet roken, bewegen en je bloeddruk op orde hebben doen een veelvoud van wat welk supplement dan ook doet.
