Een trage schildklier komt veel voor en kan je leven flink in de weg zitten. Vermoeidheid, aankomen in gewicht, snel koud hebben: het zijn klachten die je makkelijk aan iets anders toeschrijft.
In een aflevering van De Healthcast legt een endocrinoloog uit wat een trage schildklier precies is, hoe je het herkent en hoe het behandeld wordt. En waarom die standaardbehandeling bij ongeveer één op de vijf mensen onvoldoende werkt.
Belangrijk vooraf: dit is informatie, geen diagnose. Herken je je klachten, ga dan naar je huisarts en vraag om een bloedonderzoek. Alleen daarmee kom je erachter wat er echt speelt.
Wat is een trage schildklier?
Een trage schildklier betekent dat je schildklier te weinig schildklierhormoon maakt. De medische term is hypothyreoïdie.
Dat hormoon regelt zowat je hele stofwisseling: je energie, je lichaamstemperatuur, je gewicht en je concentratie. Maakt je schildklier er te weinig van, dan draait alles op een lager pitje.
De grootste oorzaak is een auto-immuunziekte: Hashimoto. Daarbij valt je eigen afweersysteem de schildklier aan en breekt die langzaam af. Volgens de endocrinoloog is dat bij meer dan 80 tot 90 procent van de mensen met een trage schildklier de oorzaak.
Andere oorzaken komen minder vaak voor: een eerdere schildklieroperatie, of jodiumtherapie tegen een te snelle schildklier.
Klachten en symptomen
De bekendste zijn vermoeidheid en gewichtstoename, maar er hoort een hele rij bij:
- Vermoeidheid en verlies van energie
- Aankomen in gewicht
- Snel koud hebben
- Constipatie
- Een mindere stemming
- Brainfog: minder scherp en helder kunnen denken
- Droge huid en haaruitval
- Trager hartritme
Het lastige is dat die klachten heel algemeen zijn. Ze kunnen door duizend dingen komen, en precies daarom is een bloedtest nodig om te weten of het echt aan je schildklier ligt. Zelf puzzelen op een symptomenlijst brengt je hier niet verder.
Hoe wordt het getest?
De diagnose is aan de ene kant eenvoudig: er zijn bloedwaarden die meteen laten zien hoe je schildklier ervoor staat.
TSH is de belangrijkste waarde. Dat is het signaal waarmee je hersenen je schildklier aansturen. Werkt je schildklier te traag, dan gaan je hersenen harder duwen en stijgt je TSH. Bij een duidelijke trage schildklier is die niet 5 of 6, maar 20, 30 of soms boven de 100.
Daarnaast wordt vaak T4 gemeten, het schildklierhormoon zelf, en soms T3.
Bij Hashimoto zijn er soms TPO-antistoffen zichtbaar. Let hier op het onderscheid: antistoffen hebben is niet hetzelfde als een trage schildklier hebben. De endocrinoloog vergelijkt het met kogels: je kan kogels hebben, maar ze zijn misschien nog niet gelost. Pas als de schildklier echt wordt aangetast en minder hormoon maakt, ontstaat de ziekte.
Vraag bij je huisarts dus specifiek om TSH, en bij afwijkingen om T4 erbij. Eén enkele TSH-waarde net buiten de norm is trouwens geen diagnose; die wordt meestal na enkele weken herhaald.
Wie loopt het meeste risico?
Vrouwen, met afstand. Volgens de endocrinoloog ongeveer tien keer zo vaak als mannen.
Ouder worden verhoogt het risico.
De periode rond een zwangerschap en bevalling. Een schildklierontsteking na de bevalling komt vaker voor dan veel mensen denken.
Een familiegeschiedenis van schildklier- of andere auto-immuunziekten.
Over jodium: wereldwijd is jodiumtekort een belangrijke oorzaak van schildklierproblemen. In onze streken is dat veel minder aan de orde, onder meer door het jodium in bakkerszout en via zuivel. Helemaal verwaarloosbaar is het niet: wie bewust weinig zuivel en brood eet, of ongejodeerd zout gebruikt, kan krapper zitten. Ga daar niet zelf op suppleren, want te veel jodium kan de schildklier net zo goed ontregelen als te weinig.
De behandeling, en waarom die niet bij iedereen volstaat
De standaardbehandeling is levothyroxine, een synthetische vorm van het schildklierhormoon T4. Eén tabletje per dag, en voor de meeste mensen is dat het einde van het verhaal: de waarden normaliseren en de klachten verdwijnen.
Maar bij ongeveer één op de vijf mensen blijven er klachten, ook als de bloedwaarden er keurig uitzien. Dat is een reëel en erkend probleem, geen inbeelding.
De verklaring die daarvoor wordt gegeven: je lichaam moet T4 omzetten naar het actieve T3. Bij sommige mensen verloopt die omzetting minder goed. In de schildklier zelf wordt ook wat T3 gemaakt, en dat stukje mis je als je alleen T4 slikt. Voor die groep wordt soms een combinatie van T4 en T3 geprobeerd, al is dat nog onderwerp van discussie tussen specialisten.
Praktische punten bij levothyroxine:
- Neem het nuchter, minstens een half uur voor het ontbijt, met water
- Hou minstens vier uur afstand van calcium- en ijzersupplementen, want die remmen de opname flink
- Ook koffie vlak na inname vermindert de opname
- Blijf bij hetzelfde merk als het goed werkt, want tussen fabrikanten zitten kleine verschillen
Herken je jezelf in die groep waarbij de waarden goed zijn maar de klachten blijven? Bespreek dat expliciet met je arts en vraag om doorverwijzing naar een endocrinoloog.
Wat je zelf kan doen (en wat niet werkt)
Wat helpt: je medicatie consequent en op hetzelfde moment innemen, genoeg eiwit en krachttraining om spiermassa te behouden (die staat onder druk bij een trage schildklier), en voldoende slaap.
Selenium is het enige supplement met redelijk onderzoek erachter bij Hashimoto: het kan de antistoffen verlagen. Of dat ook je klachten verbetert, is niet aangetoond. Overleg het met je arts en ga niet zelf hoog doseren, want de marge tussen genoeg en te veel is bij selenium klein.
Wat niet werkt: jodiumsupplementen op eigen houtje, glutenvrij eten zonder coeliakie, en de reeks aan kruidenmiddelen die online als schildklierondersteuning wordt verkocht. Sommige daarvan bevatten zeewier met flinke doses jodium, en dat kan je schildklier juist verder ontregelen.
De nuchtere samenvatting: een trage schildklier is een aandoening die je met medicatie behandelt, niet met supplementen. Wat je zelf doet, is ondersteunend.
Veelgestelde vragen
Kan je afvallen met een trage schildklier?
Ja, maar het gaat trager, zeker zolang je niet goed ingesteld staat op medicatie. Een trage schildklier verlaagt je ruststofwisseling. Behandeld en goed ingesteld verdwijnt dat nadeel grotendeels; de gewichtstoename die je ervan krijgt is meestal enkele kilo’s, niet tientallen.
Gaat een trage schildklier ooit over?
Bij Hashimoto meestal niet: dat is een blijvende aandoening en je neemt levenslang medicatie. Bij een schildklierontsteking na een bevalling of een virale ontsteking kan de functie wel herstellen.
Waarom voel ik me nog slecht terwijl mijn waarden goed zijn?
Dat overkomt ongeveer één op de vijf mensen en het is een erkend probleem. Mogelijk verloopt de omzetting van T4 naar het actieve T3 bij jou minder goed. Bespreek het met je arts en vraag zo nodig om doorverwijzing naar een endocrinoloog.
Mag je sporten met een trage schildklier?
Zeker, en het is zelfs aan te raden. Krachttraining helpt spiermassa behouden, wat bij een trage schildklier onder druk staat. Voel je je uitgeput bij inspanning, dan is dat een signaal dat je instelling nog niet klopt: bespreek dat.
Helpen supplementen bij een trage schildklier?
Nauwelijks. Selenium heeft bij Hashimoto redelijk onderzoek achter zich voor het verlagen van antistoffen, maar niet aangetoond voor je klachten. Jodium op eigen houtje is af te raden: te veel ontregelt je schildklier net zo goed als te weinig.
